Een landgoed in de breedste zin van het woord; een ensemble van landbouw, bosbouw, waterbeheer en nieuwe economische dragers. De Enterse Zomp is gebouwd van hout van het Lankheet en binnenkort zal de Buurserbeek worden aangepast, zodat de Zomp weer naar het Lankheet kan varen.

Landgoed Het Lankheet ligt tussen Haaksbergen en Eibergen, iets ten Zuidwesten van Haaksbergen. Ongeveer 2/3 van het landgoed valt in de gemeente Haaksbergen, de rest ligt in de gemeente Berkelland. Het gehele landgoed is ca. 500 hectare groot, waarvan ca. 300 hectare naaldhout, 60 hectare loofhout, 30 hectare hakhout, 40 hectare heide en vennen, 50 hectare landbouwgrond en 15 hectare rietfilters. Binnen het landgoed ligt de waterscheiding tussen de stroomgebieden van de Buurserbeek en de Berkel.

Bijzonderheden

Op het Lankheet ligt het Waterpark, waar tot en met 2010 fundamenteel wetenschappelijk onderzoek werd gedaan naar zuivering van oppervlaktewater met behulp van rietfilters. Onderzoek van Wageningen UR/Plant Research International heeft inmiddels aangetoond dat speciale rietvelden grote volumes oppervlaktewater zeer effectief kunnen zuiveren van stikstof en fosfaat. Voorwaarde is wel dat deze volumes juist gedoseerd worden: afgestemd op de opnamecapaciteit van het riet.

In de periode 2005-2006 zijn trapsgewijze rietvelden aangelegd in 18 compartimenten met horizontale doorstroming. Er wordt geëxperimenteerd met dag/nachtritmes, seizoens- en jaarrond-bevloeiing en nat/droogsituaties. Het riet wordt jaarlijks geoogst om de afgevangen stoffen af te voeren. Hierdoor is het een duurzaam systeem, omdat de bodem niet vervuild. Het riet wordt gebruikt om groene energie te produceren. Het gezuiverde water kan vervolgens via het eeuwenoude en fijnmazige vloeiweidensysteem van het landgoed verspreid worden en een bijdrage leveren aan verdrogingsbestrijding en natuurontwikkeling.

Op het Lankheet is het hout geteeld en gewaterd waar een replica van de Buurser Pot van gemaakt is. De Buurser Pot is een kleine platbodem die in vroegere tijden ongeveer 1,5 ton vracht vervoerde tussen het Duitse Ahaus en Deventer. Het is mogelijk om over de Buurserbeek mee te varen met deze Buurser Pot, een tocht waarvoor de Buurserbeek aangepast gaat worden zodat deze weer kan meanderen. Zie voor meer informatie de website van het Lankheet en die van de zomp zelf.

Geschiedenis

Het Lankheet dankt zijn huidige naam aan het bos dat de erven Oud- en Nieuw Lankheet omsloot. In de 18e eeuw stond het landgoed nog bekend als Isschaeten, waarvan de betekenis niet vaststaat. Oorspronkelijk behoorden de bossen, heiden, vennetjes en moerassen van het Lankheet aan de heren van Mallum toe. De naam "Mallum" verwijst naar een plek waar recht gesproken werd. Het Hof te Mallum is van 1430, via de Schonenvelds, de Van Viermundens, de Van Keppels en ten slotte de Van Mülerts tot 1895 door overerving steeds familiebezit geweest. Naast Mallum bezaten ze vaak nog andere havezaten maar woonden nooit op Mallum, met uitzondering van Georgh van Keppel. Deze Georgh bemoeide zich intensief met de heerlijkheid, ondermeer door de oude watermolen te vervangen en een concurrerende steenoven op te kopen. Het huis kreeg een opknapbeurt en de gracht werd ommuurd. Ook werd een grote duiventil gebouwd en werden een tuin en boomgaarden aangelegd. Toen Mallum vererfd werd aan de Van Mülerts veranderde deze betrokkenheid. Niet alleen woonden zij niet op Mallum maar ook hadden ze niet veel op met de bevolking. Bovendien slonken de financiën, onder meer door de Franse overheersing én hun losbandige leven. Nog steeds legendarisch is de "dolle" baron Adolph August Friedrich Maurits van Mülert waarvan gezegd werd dat hij binnen de twaalf slagen die Eibergse klok nodig had om het middaguur te slaan, te paard van het kerkplein in Eibergen naar Zwilbroek -zo'n 9 kilometer verderop- kon rijden. Deze uitmuntende ruiter overleed op jonge leeftijd, en werd volgens overlevering gelaarsd en gespoord begraven.

Zijn zoon kon het slechte tij niet keren en na een periode van verval in de tweede helft van de 18e eeuw, werd het huis gesloopt en werd de heerlijkheid in 1895 verkocht. Uit deze boedel kocht G.J. van Heek sr., een telg uit een rijke textielfamilie, het Lankheterbos, het Honeschbos en het Assinkbos. Door de koop cq. ruil van tussenliggende gronden werd het gebied in de jaren 20 weer een eenheid. Later kocht hij ook het grondgebied van het vroegere Hof te Mallum. Echter, doordat tussenliggende gronden andere eigenaren kregen, raakten de twee eigendommen van elkaar vervreemd. In 1995 is getracht middels een wandelpad de cultuurhistorische band te herstellen.

Het Lankheet kent een zeer lange bewoningsgeschiedenis die in ieder geval teruggaat tot zo'n 9.000 jaar V. Chr. Waarvan vuurstenen werktuigjes zijn teruggevonden. Ook zijn er een Standvoetbeker uit de Nieuwe Steentijd (8000-4500 v. chr.) en een bronzen hielbijl uit de bronstijd (vanaf 4500 v. Chr.) gevonden. Van wat recentere datum zijn de Middeleeuwse holle weg ten westen van de Rekkenseweg, overblijfselen van een oud haventje aan de Buurserbeek, een aantal landweren, kerkepaden en de restanten van kleigaten ten behoeve van de 19e eeuwse pan- en steenovens.
De eerste mensen die zich permanent in de omgeving vestigden, woonden op de flanken van de stuwwal, de hoger gelegen dekzandruggen en op de oeverwallen langs de rivier . Om de grond geschikt te maken voor landbouw werd een stuk bos of woeste grond afgebrand. De as bemestte het land, waarna het enige jaren als landbouwgrond gebruikt kon worden. Deze vorm van landbouw raakte, door de invoering van het drieslagstelsel onder Karel de Grote, uit de mode. Om de akkers, voornamelijk op de hoge zandgronden, te kunnen blijven exploiteren was het nodig om ze goed te bemesten. Dit werd gedaan middels zogeheten potstalmest: een mengsel van bosstrooisel, heideplaggen en mest. Door de eeuwen heen is op deze essen vaak een dikke laag humus ontstaan, waaraan de gebruiksouderdom van de akker afgelezen kan worden. Eén es op Het Lankeet heeft een humusdek van maarliefst 120 cm.

Om de overexploitatie van woeste gronden tegen te gaan, werden in de tweede helft van de 13e eeuw de zogeheten 'markenorganisaties' in het leven geroepen. Een marke was een aaneengesloten oppervlakte woeste grond, die door de eigenaars of pachters gemeenschappelijk beheerd werd. Hierbij waren ook de essen voor gemeenschappelijk gebruik. De akkers werden beschermd tegen stuifzanden, vee en andere dieren door middel van houtwallen en heggen. Deze houtwallen vormden, samen met lake- of grensstenen, eiken en de landweren die vooral voor 1450 veelvuldig voorkwamen, (marke) grenzen. Vandaag de dag zijn nog steeds een aantal zeer oude eiken te bewonderen die vrijwel zeker onderdeel uitmaakten van deze markegrens. Ook de landweer is, hoewel door de tand des tijds behoorlijk aangetast, nog steeds goed zichtbaar.

De lager gelegen landbouwgronden werden bemest door deze regelmatig te laten overstromen door (kalkrijk water uit) de Buurserbeek, waarbij vruchtbaar slib afgezet werd. Dit zogeheten vloeiweidensysteem is op Het Lankheet nog steeds te herkennen aan de slenken, grachtjes, poelen en aarden wallen. De meeste weiden hebben een driehoekige vorm, waarbij het water aan de brede kant ingelaten en op de punt weer afgevoerd werd. Gedeeltelijk zijn deze vloeiweidenal in de Middeleeuwen aangelegd, maar in de 19e eeuw werd het meest recente stelsel aangelegd door de heer G.J. van Heek. Naast een vorm van bemesting, was een ander voordeel dat de grond minder snel bevroor waardoor de grasgroei eerder op gang kwam en er soms al eind Maart gehooid kon worden. Daarnaast hielp het bevloeien van de akkers tegen muizen, mollen, langpootmuggen en meikevers.

De laatste 10 jaar hebben de eigenaren van het Lankheet veel inspanningen gedaan om het oude vloeiweidesysteem te herstellen. Het stroomgebied van de twee oude beken waarin dit systeem zich bevindt is op dit moment bekend als "Waterpark Het Lankheet". Hierin wordt vuil beekwater met behulp van een rietfilter gezuiverd. Eens in het jaar wordt het riet afgezet en gebruikt in een biomassacentrale. Het gezuiverde water kan vervolgens via het eeuwenoude en fijnmazige vloeiweidensysteem van het landgoed verspreid worden en een bijdrage leveren aan verdrogingsbestrijding en natuurontwikkeling. Buiten dit innovatieve project, is Het Lankheet continu bezig met nieuwe projecten waarin educatie, ecologie en cultuurhistorie een belangrijke rol spelen.